Concept
Monique Duurvoort & Afra Jonker
Idee, verhaallijn & vormgeving dansfilm — scenarist, regisseur, scenograaf & choreograaf
Monique Duurvoort
Idee dansfilm, thema, onderwerp & arena — initiatief & producent
Afra Jonker
Productie
© Boa Producties 2024
Desta Deekman
als
(onbekend want menselijk handelswaar)
Figuratie
Cheyenne Alyssa
Hellen Bruining
Achi Chioma
Rex Clemensia
Harriët Duurvoort
River Duurvoort
Thaninga Fulani
Diana Geerdorf
Jaleesa Grot
Lesny Heikerk
Felicia Held
Gleone Kensenhuis
Nancy Kingswijk
Loraine Klaiber
Sheila Kléberg-Liesdek
Angela Klei
Renée de Laat
Morena Laurence
Evelien Leider
Junadry Leocaria
Melita Lont
Mirella Naarden-Liefeld
Joyjada Naarden-Liefeld
Amaya Nacer
Ilana Nacer
Eva Nijman van Zanten
Desiree Olbino
Malik Ottevanger
Jayden Seraus
Nigel Seraus
Nequre Stoard
Diedra Thompson
Vivian Thurnim
Ester Vroom
Yailah Vroom
Haydie Wells
Clifton Walker
Owen Wielingen
Robin van Zutphen
Met speciale dank aan
Eva Nijman van Zanten
Mick van Rossum
Jet Christiaanse
Lidewij Verheggen
Owen Wielingen
Cinematografie
Nicole Batteké
Production design, stem kapitein
Joep Vermeulen
VFX bewerking
Ömür Sönmez
Focus pulling
Marjoke Haagsma
Jib operating
Merlijn Dielemans
Begeleiding Desta Deekman, kostuum, haar en visagie
Samora Esajas
Productie-assistentie
Joanne Schaap
Soundscape design
Victor Gama
Begeleiding zang Prefuru
Percy Holland
Liedschrijver Mi Nene
Gleone Kensenhuis
Zang
Morena Laurence
Diana Geerdorf
Melita Lont
Thaninga Fulani
Gleone Kensenhuis
Eros Macrooy
Haydie Wells
Script coaching
Ernie Tee
Storyboardtekenaar
Hugo Bausch
Editing
Richelle van Loon
Color grading
Erik Wiedenhof
Reinier van Brummelen
Audio-opname lied Mi Nene en stem kapitein
Nino Koningsverdraag
Audionabewerking
Franco van der Linde
Stillfotografie
Jan Wich
Titelontwerp
Naomi Quartey
Titelanimatie en credits
Martijn de Pooter
Begeleiding figuratie
Juanita Conrad
Damani Leidsman
Begeleiding onderwaterscène
Sjouke Brunia
Lichtassistentie
Rens van der Meer
Runner, stand-in onderwaterscène
Jasmijn Atsma
Decorbouw
Melchior Verheezen
Kees van Starre
Assistentie jib-operator
Richard de Maare
Lucas Serné
Matties Dielemans
Catering
Mr. Schalkie
Opnamelocaties
Allard Studio's
C.W.T.C. IJmond
Met dank aan
Peter Sijnke
Karin van Paassen
Frank Zichem
Lisette Uitenwerf
Arjan van Amsterdam
Eric van der Palen
Lean Holthuizen
Gio Ling
Enver Liesdek
Fabrizio Brancacho Taico
Hugo Out
Fako Kluiving
Locatie proefedit
Bijlmer Parktheater
Presentatielocaties
EBG Amsterdam-Stad en Flevoland
NoLimit
Research
Zeeuws Archief
Repetitieruimten
Podium ZO!
Belcampo Loft
Deze film is tot stand gekomen met steun van het
Nederlands Filmfonds
Cultuurfonds
Amsterdams Fonds voor de Kunst
NUT Amsterdam
Een dansfilm met als thema een waargebeurd verhaal uit ons gedeelde slavernijverleden, vertoond in een reizende zeecontainer.
"The great force of history comes from the fact that we carry it within us, are unconsciously controlled by it in many ways, and history is literally present in all that we do." — James Baldwin, The Price of the Ticket: Collected Nonfiction, 1948–1985
Kunstproject Armazoen bestaat uit twee delen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn:
- Een dansfilm van 20 minuten
- Vertoning in een reizende zeecontainer, nationaal en internationaal
Verhaal dansfilm
Een zwarte vrouw bereidt zich voor om de hoogste prijs te betalen voor zelfbeschikking: het voor eeuwig afscheid nemen van haar geliefden in aanloop naar haar sprong naar vrijheid door de dood.
Het verhaal is gebaseerd op een scheepsjournaalfragment van het slavenschip Hof van Zeeland, onderdeel van de Middelburgsche Commercie Compagnie (de Zeeuwse tegenhanger van de WIC en VOC), dat tussen 1732 en 1734 zijn eerste slavenreis maakte, de driehoeksroute tussen o.a. Vlissingen, Angola en de Caribbean.
In dit fragment geschreven door kapitein Jan de Moor, wordt als bijna nietszeggende aantekening het overboord springen van vijf slaafgemaakte vrouwen beschreven waarbij één de dood vindt.
Deze paar ogenschijnlijk onopvallende zinnen werden de basis voor Kunstproject Armazoen. Het is een ode aan deze vrouwen en de ontelbaren met hen, gesymboliseerd door deze ene vrouw.
Op basis van deze paar regels ontwierp Monique Duurvoort het verhaal voor dansfilm Armazoen. De aanloop, de gedachte, de overweging voorafgaand aan, en het besluit tot het daadwerkelijk maken van de sprong overboord naar vrijheid zelf, is middels een authentiek abstract bewegingsvocabulaire in beeld gebracht.
Vertoning in een reizende container
Projectie in een zeecontainer biedt de mogelijkheid bezoekers naar binnen te laten stappen en in deze nauwe afgesloten donkere ruimte de dansfilm te ervaren.
De trans-Atlantische route: internationale verbinding
Een onlosmakelijk, essentieel en intrinsiek onderdeel van Kunstproject Armazoen is de realisatie van de trans-Atlantische route waarbij Kunstproject Armazoen de vier betrokken continenten van onze Nederlandse slavernijgeschiedenis feitelijk met elkaar verbindt, en waarbij historische stemmen symbolisch worden verbonden met onze stemmen in het heden.
In 2024 reisde de zeecontainer van zuid naar noord langs de Nederlandse kust: Middelburg, Rotterdam, IJmuiden, Den Helder, en eindigde in Amsterdam.
In 2025 en 2026 volgt Kunstproject Armazoen symbolisch de oorspronkelijke driehoeksreis langs Angola en Curaçao, om vanuit daar door te reizen naar Suriname en de VS. Tijdens de reis verzamelt Kunstproject Armazoen locale verhalen van verleden en heden met betrekking tot het thema, en ervaringen van bezoekers bij het beleven van dit project. In beeld, tekst en materialen maken bezoekers per locatie deze verhalen zichtbaar op de plek waar Kunstproject Armazoen wordt gepresenteerd.
Vlag III
Met Kunstproject Armazoen reist ook een aanvullend werk mee (Vlag III), ontworpen door Monique Duurvoort. Het is een herinterpretatie van de Nederlandse vlag geïnspireerd op een originele VOC-vlag die zij op een van de nationale locaties tegenkwam. Op deze vlag staan historische gegevens van deze eerste slavenreis van de Middelburgse Commercie Compagnie. Op de internationale en nationale locaties van Kunstproject Armazoen verzamelt de vlag handtekeningen van bezoekers om zo onze gedeelde geschiedenis fysiek en symbolisch met elkaar te verbinden.
Samenwerking per locatie
De diverse locaties, zowel nationaal als internationaal, worden d.m.v. de containerroute met elkaar verbonden. Per locatie werken we samen met een organisatie/kunstenaar als partner ter plaatse die de culturele achtergrond en omgeving kent van het publiek, en de vertoningslocatie uitkiest.
De partner is organisatorisch en financieel verantwoordelijk voor de ontvangst van de zeecontainer, voor de ontwikkeling van de locale contextprogrammering en de uitvoering ervan.
Partners nationale route
- Middelburg
- Rotterdam
- IJmuiden
- Den Helder
- Amsterdam
- Amsterdam
Partners internationale route
- Luanda, Angola
- Willemstad, Curaçao
- Paramaribo, Suriname
- New York, VS
Motivatie Monique Duurvoort
Wie bepaalt hoe onze geschiedenis geschreven wordt? Wie bepaalt welke verhalen uit de geschiedenis belangrijk genoeg zijn om verteld te worden? Wie bepaalt wie, wat en op welke manier de geschiedenis ingeschreven wordt? Wie en wat we onderdeel laten worden van ons historisch archief. Een tastbaar iets dat vormgeeft aan een soms moeilijk te duiden historisch besef dat op haar beurt weer aan de basis ligt van een ongrijpbaar iets als ons maatschappelijk collectief geheugen.
Neem als voorbeeld het verhaal van De Rooswijk. Een VOC schip waar de overheid in 2017 twee miljoen euro beschikbaar voor stelde om er verder onderzoek naar te doen en het deels naar boven te halen. "Omdat we eigenlijk zien dat maritiem erfgoed heel belangrijk is om het verhaal te vertellen over wie we zijn, waar we vandaan komen, wat onze identiteit is, en de Rooswijk...ja... is een soort tijdscapsule die ons terugbrengt in een paar eeuwen terug." Woorden die toenmalig minister van OC&W uitsprak waarmee zij de noodzaak en legitimiteit benadrukte om de benodigde (financiële) middelen beschikbaar te stellen. Een mooi, bijzonder en belangrijk genoeg geacht verhaal om aan ons cultureel erfgoed toe te voegen.
Dansfilm Armazoen is een ode aan deze vijf slaafgemaakte vrouwen gerepresenteerd door deze ene vrouw die de dood vond, en miljoenen met hen. Het is een, wellicht naïeve, poging ons bewust maken van het ontbreken van hun stemmen in ons collective geheugen. Ons historisch besef, dat vormgegeven wordt door zij die bepalen wie en wat wel of niet, door wie en hoe, de geschiedenis worden ingeschreven. Armazoen is een surrealistische verbeelding van het recht op zeggenschap en zelfbeschikking, de keus om het lot in eigen handen te nemen.
Het is een poging van het op een sober maar poëtische manier in beeld brengen van het doorlopen van een keus die 291 jaar geleden op 8 maart (tegenwoordig tevens Internationale Vrouwendag!) 1733 door deze vijf vrouwen gemaakt werd. Een ode in een poging recht te doen aan hen die als niets meer dan anoniem handelswaar nietszeggend door kapitein Jan de Moor onze geschiedenis zijn ingeschreven. Een herinterpretatie vanuit het perspectief van deze slaafgemaakte vrouwen in een poging de emotie achter deze gebeurtenis voelbaar te maken op een manier die niet in woorden kunnen worden uitgedrukt.
'Armazoen' is de benaming van menselijke handelswaar tijdens de trans-Atlantische slavenhandel. De dansfilm is gebaseerd op een scheepsjournaalfragment van het schip Hof van Zeeland (onderdeel van de Middelburgse Commercie Compagnie, de Zeeuwse tegenhanger van de WIC en VOC) dat tussen 1732 en 1734 haar eerst slavenreis maakte, de driehoeksroute tussen o.a. Vlissingen en Angola en de Caribbean. In dit fragment wordt als bijna nietszeggende aantekening het overboord springen van vijf slaafgemaakte vrouwen beschreven waarbij één de dood vindt. Op basis van deze paar ogenschijnlijk onopvallende zinnen ontwierp choreograaf, scenarioschrijver en regisseur Monique Duurvoort het verhaal van de dansfilm, als ode aan deze vrouwen en de ontelbaren met hen, gesymboliseerd door deze ene vrouw.
Dansfilm Armazoen wordt vertoond in een zeecontainer, waar bezoekers de film zullen ervaren in een nauwe, afgesloten en donkere ruimte.
Motivatie Afra Jonker
De directe aanleiding tot dit project was de vraag of ik mee zou willen werken aan het evenement KUnSTPLAATS in Hoek van Holland dat op 4 en 5 mei in 2013 gehouden zou worden. Het thema was 'Vrijheid'. In dit jaar werd nationaal ook 150 jaar afschaffing slavernij herdacht. Als er miljoenen mensen eeuwenlang hun vrijheid is ontnomen dan is het wel tijdens en als gevolg van de trans-Atlantische slavernij. 'Daar wil ik als universeel thema iets mee doen, én met de zee' was het eerste dat in me opkwam toen ik nadacht over mijn bijdrage. De zee als symbool van vrijheid en beroving daarvan, van eindeloosheid, van verborgen en onbekend leed. En het moest een korte dansfilm worden die zou gaan reizen langs de kust van Nederland. Maar ik wist ook: dit moet ik als witte vrouw niet zelf gaan doen.
Tussen 1999 en 2016 ben ik talloze keren in Suriname geweest door vriendschap, werk en liefde, in die volgorde. Hoe vaker ik er kwam des te witter ik werd. Mijn blik op de (geschiedenis van de) Nederlandse samenleving veranderde in die jaren compleet. En nog steeds word ik regelmatig geconfronteerd met mezelf als deel van 'White Supremacy'. Het zit diep.
Op zoek naar samenwerking met een zwarte choreografe kwam ik al snel Monique Duurvoort tegen. De ontmoeting met haar was bijzonder. Ik benaderde haar omdat ik dans bij uitstek de kunstdiscipline vond die op mijn gekozen locatie de zee, het thema Vrijheid tot haar recht kon laten komen, en in visuele beweging uitdrukking kon geven aan emoties die de zee bij je oproept. Monique Duurvoort heeft diepe verwantschap met het slavernijverleden. Haar allereerste opzet die ze voor haar choreografie schreef ontroerde mij. Ze gaf op zeer persoonlijke wijze uiting aan het gemis aan dat deel van de geschiedschrijving, dat bewust verborgen is gehouden door witte dominantie. Het verwarde mij. Ze confronteert mij met het verschil tussen hoe ik naar de zee kijk en hoe zij naar de zee kijkt, wat zij mist en ik niet, maar waar ik wel deel van uitmaak, van diezelfde geschiedenis, ik speel een rol in hetzelfde verhaal. Ze laat mij ervaren hoe verschillend we in de geschiedenis en dus in het heden staan, het verschil tussen zwart en wit perspectief.
Het ontroert me weer hoe ze reageert als in 2015 Peter Sijnke, historicus bij het Zeeuws Archief, ons attent maakt op het logboekfragment van het Zeeuwse slavenschip Hof van Zeeland. Ze is aangeslagen door de koele rationele toon en haaks daarop de betekenis van de tekst. Het laat haar niet meer los. Een ogenschijnlijk klein drama, een sprong van vijf vrouwen in zee in de nacht van 8 op 9 maart 1733 voor de kust van Angola, maar het staat voor eeuwenlange onderdrukking en mishandeling van tot slaafgemaakten wat nog steeds doorwerkt in het (institutionele) racisme van nu.
Maar haar reactie is ook choquerend voor mij: waarom voel ik bij lange na niet die heftige emotie die het bij haar wel oproept? Het heeft bij mij echt tijd nodig gehad om ten volle tot mij door te laten dringen wat er eigenlijk in deze tekst staat en de gehele context ervan. Schaam ik me daarvoor? Ja zeker. Maar tegelijkertijd realiseer ik me hoe ongelooflijk belangrijk het dus is om al deze verhalen keer op keer te horen, te vertellen en door te geven. De zee zal na het zien van deze film voor niemand meer hetzelfde voelen. Dit verhaal van de zee is confronterend maar geeft ook kennis en inzicht die ons dichter bij elkaar zal brengen. Deze ervaring wil ik delen met iedereen.
Met dansfilm Armazoen, onderdeel van Kunstproject Armazoen, hebben we ervoor gekozen andere verhalen naar boven te halen. Een ogenschijnlijk onopvallende alinea geschreven in het scheepsjournaal van Hof van Zeeland, een schip dat voer onder de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) en tussen 1732 en 1734 haar allereerste slavenreis tussen Nederland, Angola en Curaçao maakte, is het uitgangspunt van deze film geworden. Als een onopvallende notitie heeft kapitein Jan de Moor het deels kwijt te raken van zijn handelswaar opgeschreven: de gebeurtenis van het overboord springen van vijf slaaf gemaakte vrouwen waarbij één de dood vond vastgelegd. Zijn geschreven woord en interpretatie van deze gebeurtenis is de manier waarop het onze geschiedenis is ingeschreven.
Pers
"Vijf vrouwen sprongen van een schip vol slaafgemaakten: in een afgesloten zeecontainer wordt hun verhaal nu verteld", door Iwan Brave.
Lees het artikel →